بیرکردنەوەی قووڵ نووسینی گەری کاسپارۆف – بەشی ۱

کاسپارۆف یاریزانی ناسراو و بەناوبانگی شەتڕەنج لەم کتێبە تیشک دەخاتە سەر ڕکابەری و ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ ژیری دەستکرد و کەمپیوتەر. نازناوی دووەمی کتێبەکەش ئەمەیە ئەو شوێنە کە ژیری دەستکرد کۆتایی پێ دێت و داهێنانی مرۆڤ دەست پێدەکات.

کاسپارۆف جگە لە زیرەکی و توانایی بیرکردنەوە زۆر گەشبینە، کاسپارۆف گەشبینە بەرامبەر بە داهاتووی مرۆڤ یان پێشکەوتنی کەمپیوتەرەکان. لەم کتێبە کاسپارۆف باسی یاریەکانی خۆی دەکات لەگەڵ دیپ بلو (Deep blue) کەمپیوتەری بەهێز و تایبەتی کۆمپانیای IBM . کاسپارۆف دووجار لەگەڵ دیپ بلو یاری دەکات و لەساڵی ۱۹۹۷ یاریەکە ئەدوڕێنێت و کاتێ لەگەڵی چاوپێکەوتن دەکەن بەیەک ڕستە وڵام ئەداتەوە “مرۆڤێک شکەستی خوارد و مرۆڤێک بردیەوە”

پرسیارێکی گرنگ لەم کتێبە هەیە کە ئەڵێ: ئایا مرۆڤ توانای هەیە وەکوو کەمپیوتەر یاری شەتڕەنج بکات؟ لە ڕاستیدا نەرم ئامێری شەتڕەنج هەموو کرانەوەکان (Opening) بە هەموو لقەکانیەوە (Variant) دەزانێ و توانای هەیە جووڵەکان تا قووڵایی ۱۶ یان ۲۰ شیکاری بکات (بە پێ توانای CPU)  و تەنانەت کاتیش سەرف ناکات واتە هەموو ئەو کارانە دەکات بێ ئەوەی کات سەرف بکات. دیارە ئێستا کەس ناتوانێ لە Stockfish ناسراوترین بزوێنەری شەتڕەنج بیباتەوە.

لە ئێستادا پلەی  ELOستاک فیش ۳۵۰۰ واتە ۷۰۰ پلە بەرزترە لە مەگنێس کارلسێن یەکەمین یاریزانی شەتڕەنج لە جیهان.ئەم ڕاستیە لای هەموو کەس سەلمێندراوە و هەموو کەس دانیان پیاناوە بەڵام شتێکی گرنگتر هەیە کە ناکرێت جووڵەکانی ستاک فیش لاسایی بکەینەوە لەبەر ئەوەی ئێمە دەبێ جووڵەیکی مرۆڤانە بکەین بە پێ مێشکی سنوورداری خۆمان لەبەر ئەوەی ئێمە ناتوانین تا قووڵایی ۱۵ و ۱۶ خۆمان و بەرامبەرەکەمان لێک بدەینەوە یان شیکاری بکەین.

کاسپارۆف لە درێژەی کتێبەکەش باسی بابی فیشر (Bobby Fischer) دەکات . لەوسەردەمە یەکیەتی سۆڤیەت هەموو خەڵاتەکانی شەتڕەنجی ئەبردەوە و هەموو یاریزانە بەناو بانگەکان خەڵکی یەکیەتی سۆڤیەت بوون هەڵبەت حکوومەتی ستالین و دواتریش خرۆشچۆف گرنگی زۆر و لەڕادەبەدەریان بە شەتڕەنج ئەدا لە ڕاستیدا حکوومەت وەکوو پڕۆپاگاندایکی سیاسی چاوی لە شەتڕەنج دەکرد و بەهەموو هێزەوە پاڵپشتی پاڵەوانەکانی شەتڕەنجی دەکرد و شەتڕەنج بۆ دەسەڵاتدارانی کۆمۆنیست درێژکراوەی شەڕی سارد بوو. بەلام لە داهاتوو دیتمان بابی فیشر ئەو ڕچەیە شکاند و پاش چەند یاریکی سەرنج راکێش کە هەموو جیهان چاوی لەسەر بوو لە بەرامبەر سپاسکی بردیەوە. فیلمێکی زۆر خۆشیش هەیە سەبارەت بەم یاریە بە ناوی Pawn Sacrifice کە پێشنیار دەکەم بیبینن.

کاسپارۆف لە بەشێ لەم کتێبە باسی جیاوازی نەخشەڕێگا و تاکتیک دەکات. ئەمەش بەس بواری شەتڕەنج ناگرێتەوە و لەهەموو بوارەکانی ژیان ڕەنگدانەوەی هەیە بۆ نموونە ئێمە وەکوو یاریزانی شەتڕەنج بەردەوام نەخشەڕێگای خۆمان ناگۆڕین و ئەگەریش وا بکەین ئەوە ئیتر ناوی Strategy یان نەخشە ڕێگا نیە بەڵام ئاساییە ئەگەر چەندجار تاکتیکی خۆمان بگۆڕین، بۆ نموونە لە یاریکی شەتڕەنج ئێمە دەزانین لایەنی پاوشا لاواز بووە، نەخشەڕیگای ئێمە ئەوەیە هەموو سوارەکانی خۆمان بهێنین بۆ لایەنی پاوشا تاکتیکیش دەبێتە ئەوەی کە بۆ نموونە لە هێرش کردنە سەر پاوشا هەر دوو قەڵای خۆمان لە ستوونی پاوشا دابنین. لەوانەیە تاکتیکمان بگۆڕین بەڵان هێرش کردنە سەر پاوشا بەردەوام دەبێت.

لە بەراورد کردنی ژیری دەستکرد و ئاوەزمەندی پرسیارێکی گرنگ دێتە ئاراوە، دەکرێ بە لاسایی کردنەوە یان کۆپی کردن ژیری دەستکرد فێری یاری شەتڕەنج بکەین؟ بۆ نموونە کاسپارۆف باسی بزوێنەرە سەرەتاییەکانی شەتڕەنج دەکات و ئەڵێت ئەوان هەوڵیان ئەدا وەکوو مامۆستاکانی گەورەی شەتڕەنج وەزیرەکەیان فیدا بکەن بەڵام بە کوشت دانی وەزیر دەبێ پلانێکی زۆر قووڵ لە پشتی بێت و ببێتە هۆی مات کردنی بەرامبەرەکەت نەک بە خۆڕایی و بە بێ ئامانج. لەگەڵ بە کوشت دان و فیدا کردن دەبێ هۆکار و ئامانج و نەخشەڕێگای شەتڕەنج فێری ژیری دەستکرد بکەیت و بەس لاسایی کردنەوە چارەسەر نیە. 

هاجەریسم بەشی ۱

کتێبی هاجەریسم نووسینی پاتریشیا کرۆن و مایکل کۆک لە ساڵی ۱۹۷۷ نووسراوە. ئەو شتەی کە ئەم کتێبە بەنرخ دەکات لێکۆڵینەوە و خوێندنەوەی مێژووی ئیسلامە بە پێ سەرچاوەکانی دەرەوەی ئیسلام. لەبەر ئەوەی تا ئێستا زوربەی لێکۆڵینەوەکان لەسەر مێژووی ئیسلام پشتی بەستووە بە مێژووناسە عەرەب و ئیسلامەکان وەکوو تەبەری و هەروەها سیرەی نەبەوی. سەرچاوەی ئەم کتێبە دەقە کۆنەکانی مێژووی سەردەمی ئیسلامە کە بە زمانی یۆنانی، سەریانی، عبری، قبتی (میسری کۆن) و لاتین نووسراوە.

وشەی هاجەریسم ئەگەڕێتەوە بۆ عەرەبە جووەکان و بیرۆکەی سەرەکی ئەم کتێبە دەڵێ ئیسلام سەرەتای بزووتنەوەێکی سیاسی هاوبەشە لە نێوان عەرەب و جووەکان ئامانجی ئەم بزووتنەوەش وەرگەرتنی وڵاتی پیرۆزە لە ئێمپراتووری بیزانت.

یەکگرتووی عەرەب و جووەکانی شاری ئۆدسا لە ساڵەکانی ۶۰۰ تا ۶۲۰ زایینی ڕووی داوە و جێگای سەرنج ئەوەیە کەسایەتیک بە ناوی محەمەد وەکوو بازرگانێکی عەرەب ئاماژەی پێ دەکرێت، ئەو دژایەتی وا دواتر ڕوو دەدات لەبەر چاکسازی و بیناسازی شوێنی پیرۆز بووە و جۆرێک ڕکابەری بۆ دەسەڵاتخوازی و کۆنتڕۆڵی ئەو شوێنە هاتوەتە ئاراوە. لە ڕاستیدا شتێک بە ناوی فەتح وا سەرچاوە ئیسلامیەکان باسی دەکەن نەبووە. پاش ئەم دژایەتی و ناکۆکیە عەرەبەکان هەست بە بۆشایی لە ڕووی دەروونی دەکەن و ئەڵێن ئێمەش دەبێ دینێک یان پێغەمبەرێکمان هەبێت و وردە وردە ئیسلامیان درووست کرد.

هەڵبەت بە پی ئەو زانیاریانە وا لە شوێنەوارناسی دەرکەوتووە ئومەویەکان (بنی امیە) دەسەڵاتێکی مەسیحی بوون و تەنانەت لەسەر دراوەکانیان وێنەی خاچ کێشراوە. حجاج بن یوسف کە بە پێ مێژوو خوێنڕێژترین والی ئومەویە بووە بناغەی ئەم دینە نوێە دادەنێت و پاش ئەویش عەباسیەکان بە درووست کردنی حەدیس و سیرە نەبەوی و مێژووی ساختە گۆشتێک درووست دەکەن بۆ ئێسقانی لاوازی ئیسلام.

ئەوەی کە زۆر سەرنج ڕاکێشە سەبارەت بە ئیسلامی کۆن لەیەک چوون و لاسایکردنەوەی هەڵسوکەوتی سامریەکانە، سامریەکان لقێک لە بەنی ئیسرائیل بوون هەڵبەت بەهەندێک جیاوازی و ئەتوانین بڵین یاسا و ئائینی تایبەتی خۆیان هەبوو.

سامریەکان خاوەنی شارێکی پیرۆز با ناو شکێم (Shechem) و شاخێک بە ناوی جزریم بوون و گۆڕی یوسفیش لەوێ بوو ئەم سێ شتە کە هەڵبەت بەس ئەم سێ شتەش نیە و دوایی باسی دەکەین لە لایەن ئیسلام لاسایی کراوە و شاری مەکە و شاخی “جبل النور” و گۆڕی ئێبراهیم بووەتە جێگرەوەو و بەدیلی سامریەکان گەرچی بیرۆکەی شاری مەکە دواتر و لە سەدەکانی ناوەڕاست درووست بووە و پاتریشیا کرۆن لە کتێبێکی دیکە(دوایی لە سەر ئەو کتێبەش دەنووسم) باسی ئەوە دەکات شاری مەکە لەسەردەمی موحەمەد بوونی نەبووە تەنیا گوندێکی بچووک بوو و لە هیچ بەڵگەیک ئاماژەی پێ نەکراوە بەڵام مێژووی ئیسلام پێمان ئەڵێت مەکی چەقی نیمچە دوورگەی عەرەبی بووە و شارێکی زۆر گرنگ لە ڕووی بازرگانی بووە.

قیبلەی ئومەویەکان بەرەو باکووری ڕۆژئاوای عەرەبستان بووە کە دەبێتە هەر ئەو شارەی شکێم کە پێشتر باسمان کرد، هەروەها  “قبطه الصخره ” درووست کراوەی ئومەویەکان بەو مەبەستە بوو نیشانی بدەن ئیسلام سەربەخۆ و هیچ پێوەندیکی بە جوو و مەسیحی نیە.

لەچەندساڵی ڕابردوو لە سەر مزگەوتەکانی ئەو سەردەمە لێکۆڵینەوە کراوە و ئەم ڕاستیە دەسەلمێنێت قیبلەی موسڵمانان تا سەدەکانی ناوەراستیش بەرەو مەکە نەبووە.

هەروەها شایەتێک میسری بە ناوی حەرابی لە سەدەی ۷ زایینی باسی ئەوە دەکات میسریەکان بەرەو باکووری عەرەبستان نوێژیان دەکرد. عەباسیەکان پایتەختی حکوومەتیان لە شام گواستەوە بۆ عێراق ئەم گواستنەوە بەس گۆڕانی جوگرافیا نەبوو بەڵکوو دەتوانین بڵێن جیاکردنەوەی دەسەڵاتی سیاسی و ڕۆحی ئیسلام بوو و ئیسلامی نوێ وردە وردە درووست کرا.

عەباسیەکان کتێب و یاسایان بە قۆرعان سنووردار کرد ئەمەش بە مانای سڕینەوەی کتێبەکانی دیکە بوو. هەروەها داب و نەریتی خەڵکیان بە داب و نەریتی موحەمەد سنووردار کرد بە پێ ئەوان داب و نەریتی کەسی دیگە گرنگ نەبووە. نووسین یان درووست کردنی ئەو هەموو حەدیسەش لەو سەردەما جێگای گومانە. بیهێنە بەرچاوت ۱۵۰ ساڵ پاش مردنی موحەمەد کەسێک لە خوراسانەوە حەدیس نووسین دەس پێدەکات و ئەو هەموو حەدیسە لەسەر وردەکاری ژیانی کەسێک دەنووسی ئەگەریش بە پێ بەڵگە و لێکۆڵینەوە بێت بۆ ئەوکارە لەسەردەمی ئێستا سەدان مێژووناس پێویستە!

هاوکات لەگەڵ لەدەسدانی شارستانیەتی بابولی و ئاشوری لە سووریا و عێراق درگای ئەو دوووڵاتە بۆ دینی تازە ئاوەڵا بوو   لە عێراق عەباسیەکان بەغدادیان کردە پایتەختی خۆیان و موعتەزێلە دەستیان کرد بە وەرگێڕانی هەموو کتێبە فەلسەفیەکانی یۆنانی و ڕۆمی ئەتوانین بڵین بناغەی سەردەمی زێڕینی ئیسلام هەر لەو سەردەما دانرا.

کتابهایی که در سال ۲۰۲۵ خواندم

  1. مرا به کنگاراس نبر نوشته ی آندره ی کورکف ترجمه آبتین گلکار
  2. کردستان سرخ نوشته ی هارون ییلماز
  3. عشق سالهای وبا نوشته ی گابریل گارسیا مارکز
  4. مغاک تیره تاریخ نوشته ی مزدک بامدادان
  5. مێژووی بزر و نەگێڕدراوەی کورد. نووسینی سۆران حەمەڕەش
  6. مەرگی چاوکاڵان. نووسینی نەبەز گۆران
  7. ئەو ڕۆژانەی نیشتیمان هی هەمووان بوو، نووسینی هەڤال کوێستانی
  8. صوفی گری نوشته ی احمد کسروی (بار دوم)
  9. اعترافات یک یاکوزا نوشته ی جونیچی ساگا
  10. جاسوسی که سقوط کرد آرون برگمان ترجمه مهدی نوری
  11. The Case for Israel By Alan M.Dershowitz
  12. میرنامه نووسینی جان دۆست
  13. خانزاد میرژنی سۆران نووسینی سەرکاو گۆرانی
  14. خوانش سریانی-آرامی قرآن نوشته ی کریستف لوگزنبرگ و ترجمه ی داریوش بی نیاز 
  15. راهنمانی مربیان بوکس آیبا نوشته ی عبدالرضا انصاری 
  16. ژان کریستف نوشته ی رومن رولان
  17. ئاوێنە شکاو (بیرەوەری هێدی)
  18. Time for a turning point نووسینی چارلی کرک 
  19.  

Time for a turning Point نووسینی چارلی کرک

ماوەیکە خەریکی خوێندنی کتێبی چارلی کرکم بە ناوی کات بۆ خاڵی وەرچەرخان. هەڵبەت ئەگەر ڕاست بێژبم چارلی کرکم نەدەناسی و پاش ئەوکارەساتە دەڵتەزێنە و تێرۆری چارلی کرک لەگەڵ بیروبۆچوونەکانی ئاشنا بووم. دەمزانی چارلی کرک لەبەرەی ڕاستەو لە هەڵبژاردنەکانی ئامریکا پاڵپشتی ترامپ دەکات.

بەڵام ئەوەش زۆر سەرەنج ڕاکیشە کە لەم تەمەنە چەند کتێبی نووسیوە کە پێم وایە ئەم کتێبە کە باسی دەکەم گرنگترین و باشترینیان بێت. ئەم کتێبەم جارێک تەواو نەکردووە و تەنانەت نیوەشم نەخوێندووە بەڵام پێم خۆش بوو تۆزێک لەسەری بنووسم و ئاماژە بە چەند خاڵی گرنگ بکەم.

کتێبەکە ئەتوانین بڵین ژیاننامەی هزری چارلی کرکە لەبەر ئەوەی چارلی کرک باسی دامەزراندنی Turning Point USAدەکات و دەڵێ چۆن و لەبەر چ هۆکارێک ئەم دامەزراوەمان درووست کرد و ئامانجی پاڵپشتی کردن و ڕیکلام کردن بۆ بەرەی ڕاست و کۆنپارێز لە ئامریکا بوو، ئەتوانین بڵین بیرۆکەکانی چارلی کرک تێکەڵێکە لە لیبڕالیسمی ئەمریکی و بیرۆکەی باوکە دامەزرێنەرەکانی ئامریکا لەگەڵ ڕێبازی ئابووری ئوتریشی.

پێشتر بە هۆی حەزی خۆم لە بیت کۆین و کریپتۆ لەسەر کتێبەکان و وتارەکانی هایک و فەن میزێس خویندنەوەی زۆرم بوو، ئەزانم کە ئابووری ئوتریشی ئامانجی ئەوەیە دەوڵەت زۆر بچووک بکاتەوە و تەنیا ئاسایش و سوپا لە ژێر حوکمی دەوڵەت بێت، تەنانەت چاپ کردنی پارە نابێ ئەرکی دەوڵەت بێت و دەبێ لح ژێر فەرمانی بانکی ناوەندی بێت.

چارلی کرک باوری بەم بیروکە هەیە تەنانەت کیشەی ئیلۆن ماسک لەگەڵ ترامپیش هەر ئەم شتەیە ئیلۆن ماسک پێ وایە دەبێ دەوڵەت و لق و پۆەکانی چکۆلە بێتەوە و ترامپ لەگەل ئەم بیرۆکەیە نیە و خۆتان دەبینن چۆن نرخی گواستنەوەی کاڵا لە جیهان دەگۆڕێت.

بابەتێکی دیکە وا لەم کتێبە باس دەکرێ ڕەخنەیە لە کۆمپانیا گەورەکانی بیمە وا لەگەڵ دەوڵەت ڕێکەوتنیان هەیە و زوربەیان تووشی گەندەڵی هاتوون. هەروەها باسی یاسای Obamacare دەکات کە لە ساڵی ۲۰۱۰ لە لایەن دەوڵەتی ئامریکا پەسەند کرا. هەوڵی چارلی کرک و کۆماریخوازەکان بۆ کەم کردنەوەی گەندەڵی لەم کتێبە بە ڕوونی دیارەو پاش هەڵبژاردنیش لە لایەن ئیلۆن ماسک ئەم پڕۆژەیە با ناوی DOGE بە وردی لەم بوارەیە کاری دەکرد و سەرکەوتنی زۆریشی بەدەست هێنا.

یەکێ لە هەوڵەکانی دیکەی چارلی کرک پشتیوانی کردن لە کۆمپانیا بچووکەکان بوو بەرامبەر بە کۆمپانیا گەورە و پاوانخوازەکان وەکوو Antitrust بۆ بەهێز کردنی بازاڕی ئازاد، لە ڕاستیدا کێبەرکێ و ڕکابەری لە بازاڕی ئازاد و ئاسانکاری بۆ سووڕاندنی چەرخی ئابووری یەکم مەرجی لیبڕالیسمە و چارلی کرک خۆی  بە شوێن کەوتووی ئەو ڕێبازە پێناسە دەکات و دەڵێ کۆمپانیا گەورەکان لە گەڵ دەوڵەتی ئامریکا خەریکی گەندەڵین و ئەمەش بووەتە ڕێگرێک بۆ گەشەی ئابووری لە ناو کۆمپانیا بچووکەکان.

بابەتێکی دیکە وا چارلی کرک باسی دەکات جیاکردنەوەی بیمە لە کار یان پیشەیە، ئەو ئەڵێ بیمەی تەندروستی نابێت پێوەندیدار بە شوێنی کار کردن بێت واتە کەسێک نابێ بیمەی خۆی لەدەس بدات تەنیا لەبەر گۆڕینی کار. واتە بیمە دەبێت بە شێوەیکی سەربەخۆ و لە ئەستۆی کەرتی تایبەت بێت بۆ ئەوەی هەرکەس بتوانێت بە ئازادی تەواو هەڵبژێرێت و ئەم کارەش ناڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی کەم کردنەوەی دەسەڵاتی حکوومەت لە سەر ژیانی خاڵک.

چارلی کرک سەردانی هەموو کۆڕ و زانکۆکانی دەکرد بۆ ئەوەی لەگەڵ خەڵک وتووێژ بکات و زۆرتریش بەرەوڕووی ڕەخنەی زۆر لە لایەن چەپ و فێمێنیست و جێندێریست و ڤۆکیست دەبوا. هەربۆیە ئاساییە لەم کتێبەش باسی هەندێک لەو ڕەخنانە بکات و وڵامی خۆی و بیرۆڕای خۆی زۆرتر شی بکاتەوە.

یەکێ لەو شتانە وا خەڵک زۆر باسی دەکات کۆمپانیا گەورەکانی وەکوو ئوبێرە ئەوان دەڵێن ئۆبێر شۆفێرەکانی کردووە بە کۆێلەی خۆی و دەسەڵاتی زۆری درووست کردووە و دەوڵەتیش ناتوانێ کۆنتڕۆڵی ئەم دۆخە بکات و لە ڕاستیدا شۆفێرەکان بوونەتە بەڵێندەری سەربەخۆ و تەنانەت ئاسایشی کار یان job’s Security یان نیە.

بەڵام چارلی کرک وڵام ئەداتەوە پێش درووست بوونی کۆمپانیا lift,Uber شارەوانی نیویۆرک یان ئەو شارەوانیەکانی دیکە بۆ مۆڵەت و ئیجازە دان هەندێ جار نزیکەی ۱ ملیۆن دۆلاریان لە خاوەن تاکسی وەردەگرت، لە ڕاستیدا لاپەڕەیکی کاغەزیان لە بەرامبەر پارەیکی خەیاڵی دەفرۆشت کە ئەویش بووە هۆی گەندەڵیکی زۆر لە لایەن دەوڵەت، ڕێک وەکوو وڵاتانی ئێمە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. بەڵام ئۆبێر دەرفەتی کارکردنی بۆ هەموو کەس ڕەخساند و نرخی تاکسیش لە ئامریکا دابەزی لە ڕاستیدا بازار خۆی ڕێک دەخات و نرخی گونجاو بێ ئەوەی دەوڵەت یان یەکیەتی شۆفێرانی تاکسی ئەو نرخە دیاری بکەن لە لایەن بازاڕی ئازاد دیاری کرا.

من و شەترەنج

دوو ساڵ پێش ئێستا لە بازاڕ شەترەنجێکی زۆر ئاساییم بۆ کچەکەم کڕی بەڵام پاش ماوەیک خۆم زۆرتر حەزم لێ کرد. لەسەر مۆبایلەکەم ئەپێکی ئاندرۆیدم داگرت بە ناوی Dr Wolf دەستم کرد بە فێر بوونی جووڵەکان و تاکتیکەکان بۆ نموونە

Ladder Checkmate چۆنە یان چۆن دەکرێ بە قەڵا و پاوشا بەرامبەرەکەت مات بکەیت؟تا ئەو شوێنە کە ئەپەکە خۆڕایی بوو درێژەم بە فێر بوون و یاری کردن دا، هەڵبەت بەوەش نەوەستام و کتێبێکم خویند بە ناوی Chess for dummies ئەم کتێبەش لەسەرەتاوە باسی هەموو شتە بنەڕەتیەکانی کردبوو بۆ نموونە Fork,Pin گرتنی قەڵا و زنجیرەی سەرباز و هتد…

پاش ئەوەی تۆزێک لە شەترەنج تێگەیشتم ئەپیکی Chess.com لەسەر مۆبایلەکەم دابەزاند و هاوکات لە ماڵپەڕی Lichess یاریم دەکرد و شتی نۆی فێر دەبووم. دەڕوامە پێشەوە و زۆرتر هەستم بەوە دەکرد کە ئەم یاریە زۆر قووڵە و بەڕاستی ئاڵوودەی ئەم یاریە بووم.

لەسەر یوتیوب سەدان ڤیدیو و راهێنانم چاولێ کرد و بەراستی شتی ئاوام قەد نەدیبوو و سەرسامی شەترەنج بووم.پاش ماوەیک گوتم با خۆم تاقی بکەمەوە و بڕۆم لەسەر بۆرد و راستەوخۆ یاری بکەم.

لەگەڵ داریووش هاوڕێم کە ئەو لەمێژە یاری دەکات و زۆرلەمن باشترە بەشداری یاری حەفتانەی سنە بووم و لەبەشی Rapid 10+5 6 یاریم کرد و بەس یەک یاریم بردەوە! و هەموویم دۆڕاند.ئەزموونێکی زۆر باش بوو و لەگەڵ هیوا یاری زانێکی شەترەنج کە زۆر زیرەک و لێهاتوو بوو بووم بە هاوڕێ و جاروبار ئەگەر پرسیارێکم هەبێت پێوەندی لەگەڵ دەگرم و ئەویش بە دڵ فراوانیکی زۆرەوە وڵامم ئەداتەوە.

حەز و خۆشەویستی من بۆ شەترەنج کۆتایی نەهات و لای خۆم وتم دەبێ باشتر ئەم یاریە فێر بم.هەڵبەت بە هۆی ماڵ و منداڵ و کاری دوو شیفت کاتم زۆر کەمە بەڵام زۆر جار لە چرکەێکیش سوود وەردەگرم بۆ ئەوەی هەنگاوێکی بچووک بڕۆمە پێش.

پاش ماوەیک کتێبی شێوازی من (My System) نووسینی ئارۆن نیمزۆڤیچم کڕی کە ئەتوانین بڵین قۆرئانی شەترەنجە. ئەم کتێبە بە شیوازێکی قووڵ و زانستی هەموو سووچ و پەناکانی شەترەنج ڕوون دەکات و وردە وردە تۆ فێری یاری کارامە دەبیت.هەڵبەت من ۴۰ لاپەڕەم لێ خوێندووە و هێشتا تەواو نەبووە، لەبەر ئەوەی هەر لاپەڕەێک ۲ یا ۳ یاری هەیە کە بەزمانی شەترەنج PGN نووسراوە تۆ دەبێ لەسەر بۆرد یان کۆمپیوتەر تاقیان بکەیت بۆ ئەوەی لە مەبەستی نووسەر تێ بگەیت.

۵ یان ۶ کتێبی ترم کڕی بوو و بەڕاستی نازانم چ کاتێک دەرفەتی خوێندنم هەیە. بەڵام بەردەوام لە فێر بوون و یاری کردنم.

کافە وتووێژ لە کوێنەوە و بەرە و کوێ؟

ڕۆژێکی باراناوی بەهاری لە ئاویەردا لە نێو وتووێژێکی دۆستانەدا ئەندێشەی دامەزراندنی کافە وتووێژ هاتە دنیاوە!

وەکوو هەمیشە کە لە ڕۆژانی پشووداندا دەرفەتێک دەهاتە ئاراوە هەلمان بە قازانج دەزانی تا بگەڕینەوە بۆ سنە و بتوانین لەگەڵ هەڤاڵان و هاوڕێیاندا کۆ ببینەوە و بە دیداری یەکتر چاو و دڵمان ڕۆشن بکەینەوە.

سەرەتای کۆبوونەوەکانی ئێمە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ٢٠١٢ زایینی (١٣٩١ کۆچی هەتاوی). کۆڕێکمان دامەزراندبوو لە هۆگران و چالاکانی بواری بەرنامەنڤیسی و نەمامێر بە ناوی (دانیشتنە کراوەکانی نەرمامێری سنە) کە دوایی ناوەکەی گۆڕدرا بە کورد سافتوەیر. ڕۆژانی هەیینی کۆ دەبووینەوە تاکوو لەسەر کێشەکانی کارکردن لە دنیای بەرنامەنووسی و شێوەی مامەڵە کردنی بنەماڵە لەگەڵ‌ ئەوەی ئێمە دایمە لە پشتی کامپیوترەکەمانەوە دەبینن و پرسیار و داخوازییە سەرسوڕ‌هێنەرەکانی مشتەرییەکان تا هەواڵی نوێی دنیای تەکنۆلۆژیای زانیاری قسە و ڕاوێژمان دەکرد. جاروباریش خولێکمان بەڕێوە دەبرد تا ئەزموونی خۆمان لەگەڵ کەسانی تر هاوبەش بکەین و ئەوانیش ئامادەیی ئەوەیانە هەبێت بچنە نێو دنیای کار و پیشەوە. ئەم کۆڕ و کۆبوونەوانە بەردەوام تاکوو چوار ساڵ هەر حەفتە بەڕێوەدەچوو تا کاتێک هەر کەسێکمان بە هۆیێکەوە بەتایبەت بە بۆنەی دەرس خوێندن و بژیوی ژیان سنەمان بەجێ هێشت. لە سەرەتادا چەند کەسمان ڕوویان لە تاران نا و چەند کەسی تریشمان تا ساڵانی تر لە سنە مانەوە.

دوای ئەو کۆچە نەخوازراوە هەردەم هەلێک دەڕەخسا دەگەڕاینەوە بۆ سنە و لەگەڵ هاوڕێیان کۆ دەبووینەوە و لەسەر بابەتگەلی جۆراوجۆر قسەمان دەکرد. بە تایبەت ئەم پرسیارەمان دووپات دەکردەوە “بۆ کوردستان ئەوەندە ڕەش و ڕووتە؟” ئێمەی تاران دیتوو کاتێ دەگەڕاینەوە بۆ سنە هەر لە هەمەدانەوە هەستمان بە دواکەوتوویێکی بەرچاو دەکرد و هەمیشە لە خۆممان دەپرسی چۆن دەتوانین ئەم دۆخە بگۆڕین؟

ئەم هاتنەوەیە بۆ سنە و دیدار تازە کردنەوەمانە لە ساڵێکدا چەند جارێ ڕووی دەدا کە بە بۆنەی جێژنەکانی ڕەمەزان و قوربان و نەورۆزەوە بوو یان ئەگەر چەند ڕۆژێکی پشوودان دەکەوتە سەریەک ئێمەی بە دەور یەکتردا کۆ دەکردەوە و چرای دیوەخانی “کورد سافتوەیر”ی ڕۆشن ڕادەگرت.

پاش زیاتر لە دەساڵ تێپەڕبوون لەو کۆڕە دە دوازە کەسییە تەنیا دوو نەفەرمان لە سنە مایەوە و کەسانی تریش وەکوو ئێمە باڵەوازەی دەرەوەی کوردستان بوون. هەر لە تارانەوە تا ستۆکهۆلم و لەندەن پەرتەوازە بووین!

ئەمما ئێمە هەر کۆڵمان نەداو هەمدیسان سنەمان دەکردە کۆشی دایک و لەوێ یەکترمان دەدیتەوە و هەمان پرسیار و هەمان بۆچە و هەمان چ بکەین؟ بەڵام ئیدی دنیا گۆڕی بوو. دنیا لە کوردستانەوە شۆڕشی ژینی بە خۆیەوە بینی بوو. پرسیارەکانی ئێمە ئەمجارە ڕەنگی تازەی بە خۆیەوە بەدی دەکرد. ژیریی دەستکرد هاتبووە نێو دنیای ڕاستەقینەی خەڵکەوە و هەموو لەسەری قسەیان دەکرد و لە ژیرییەکەی خەڵک حەپەسا بوون بەڵام ژیرییەکەی تام و چێژی کوردانەی نەبوو. هەر ئەم بابەتە بووە هۆی ئەوە کە ئەم پرسیارە لە خۆمان بکەینەوە ئەرێ زمانی کوردی کوانێ؟ کە کوردیش بە کوردیی لەم ژیرییە دەستکردە کەڵک وەربگرێت و بکەوێتە بەر رستە و پرسیاری کوردییەوە و بە کوردیی وڵامی بداتەوە. چونکە ناوەرۆک بە زمانی کوردی کەمە و لە زمانە بێ سەرچاوەکان بۆ پێواژۆ کردنی زمانی سروشتی دێتە ئەژمار ژیریی دەستکرد لە مۆدێلە زمانییە گەورەکاندا نەتوانێت بۆ زمانی کوردی شتێکی ئەوتۆ بەرهەم بهێنێت.

ئەزموونی کۆ بوونەوەکانی ئەم چەند ساڵە و ڕەش و ڕووتی و لاوازی سیاسی و ئابووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان و نەبوونی بەخۆدا پەرمین و باوەڕ و ئەندێشەی کارسازی لە نێو کۆمەڵگەی کوردیدا بووەتە هۆی وازهێنان لە نیشتمان و ڕۆیشتن بۆ دەرەوەی وڵات. قەدەغە بوونی زمانی کوردی لە قوتابخانە و بەرهەمهەنەهێنانی ناوەرۆک بە زمانی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە بوارگەلی نوێدا بووگەسە هۆی نامۆ بوونی خەڵک لەگەڵ زمانەکەیاندا و مەترسی ژیریی دەستکرد لەسەر زمانی کوردی هەموو یەکیان گرت تا ببنە چرای داگیرساوی دوورە دەستی نێو شەوەزەنگ.

ئاکامی ئەو ڕۆژە بەهارییە باراناوییەی ئاویەر بوو بە پادکەستی کافە وتووێژ تا بە زمان و ئەندێشەی کوردییەوە لەبارەی تەکنۆلۆژیاوە قسە بکەین، فەرهەنگی دامەزراندنی کاسبی و ستارتاپ و ئالنگارییەکانی بهێنینە ئاراوە، ئابووری کوردستان لە پەنجەرەی تەکنۆلۆژیاوە سەیر بکەین و بەردەنگی خۆمان هان بدەین بە ئەندێشەیێکی ڕەخنەگرانەوە بە باوەڕ و وزەیێکی بەرزەوە لە خۆ پرسیار بکات چۆن دەتوانین  لەم دۆخە خۆمان ڕزگار بکەین و ژیانێکی باش و کوردستانێکی ئاوەدان لە ڕێگەی تەکنۆلۆژیاوە بونیاد بنێن؟

نووسینی ئارش ئەمانی

میرنشینەکان و سه رکاو گۆرانی

خەریکی خوێندنی کتێبی خانزاد میرژنی سۆرانم. ئەم کتێبە سەرکاو گۆرانی نووسیویە و بە شێوازی شانۆنامەیە. سەرکاو چەند کتێبی دیکەی نووسیووە کە دوو مانگ پێش ئێستا لەهەموو کوردستان و دەرەوەی وڵات بڵاو بوونەوە. 

من سێ ساڵە سەرکاو دەناسم یەکم جار لە کڵاب هاوس و پاش شۆڕشی ژینابوو کە گوێبیستی سەرکاو بووم. لەم سێ ساڵە وابزانم ۳۰۰ یان تەنانەت ۴۰۰ کات ژمێر کڵاب هاوس و یوتیوب و تیک تاکم گوێ داوە هەڵبەت لایڤ و ڤیدیۆکان دەگۆڕم بە فایلی دەنگی و پاشان لە ناو ماشین یان لە سەرکار یان لە سڕەی دوکتور یان ….. گوێ ئەدەم . بە ڕاستی زۆر شتی لێ فێر بووم تەنانەت کوردیەکەشم لای ئەو ڕێک و پێک بوو لەبەر ئەوە ئاخافتنەکەی پێچەوانەی ڕۆشنبیرانی باشوور کەمترین وشەی عەرەبی تێدایە و کوردیەکەی پەتیە. 

کاتی خوێندنی کتێبی خانزاد میرژنی سۆران دەکەومە بیری کتێبی قەڵای دمدم نووسینی عەرەبێ شەمۆ کە ئەویش باسی خانو لەپ زێڕین و میرنشینەکەی دەکرد لام وابوو هەموو میرنشینە کوردیەکان وەکوو یەکن. 

زۆر حەزم لێیە وەکوو سەفەرێکی مێژوویی و خەیاڵی بگەڕێمەوە بۆ ئەو سەردەمە و سەردانی هەموو میرنشینە کوردیەکان بکەم بزانم چۆن ژیاون.ئەردەڵان، بابان، سۆران، بادینان، جەزیر و بۆتان، داسنی، حەکاری ومۆکریان و … کاتی باسی ئەم میرنشینانە دەکەم دەکەومە بیری کتێبی شەرەفنامەی بێدلیسی کەمێژووی ئەم ئەمارەتە کوردیانە بە وردی باس دەکات. 

چیرۆکی خۆشی و دەوڵەمەندی و چاونەترسی کورد ، سوپای کورد و دڵخۆشی کورد هاوکاتیش چیرۆکی شەڕ و خەیانەت و ماڵ وێرانی. 

هەندێ جار ئەڵێم زۆر شت ڕێگر بووە لەوەی کە تا ئێستا وڵاتمان نەبێت، هەڵبەت زۆر دڵخۆشم بەباشوور و ڕۆژئاڤا کە تا ئێستا وەکوو هەرێمێکی فێدێڕاڵ ناسراون.بەڵام ئەگەر ڕاستی بڵین  ئێستا خاوەنی سەروەری سیاسی خۆمان نین و لە ژێر حوکمی چوار ۆڵاتی دیکەین. 

یەک لەو هۆکارانە ویستی کوردە کە ئەمەش کەس باسی ناکات ، جگە لەوە هەوڵێکی بەربڵاو و ڕاستەقینەی بۆ سەربەخۆیی نەداوە پێشتر زۆر سوور نەبووە لە سەر دەوڵەتسازی هەڵبەت ئێستا دۆخەکە گۆڕاوە و نەتەوەی کورد هەستی بە بێ دەوڵەتی و دواکەوتوویی کردووە و پێم وایە ویستی کوردیش (خەڵک نەک حێزبی سیاسی) گرێ دراوە بە نیشتمانسازی و دەوڵەتسازی. 

من لەو چەند کتێبە کە شانۆنامە بوون بەس کتێبی خانزادم کڕی و خەریکە تەواو دەبێت. هیوادارم ئێوەش پاڵپشتی سەرکاو بن و ئەم کتێبانە بکڕن لە سنە لە کتێب فرۆشی نالی هەیە. کتێبەکان ئەمانەن.

 

چەند شانۆنامە لە سەرکاو

لاس و خەزاڵ، ١٢۵ هەزار تمەن

پەریخان، ١٢۵ ت

خانزاد میرژنی سۆران، ١٢۵ت

میری میران، ١٢۵ت

مەولەوی تاوەگۆزی، ١٢۵ ت

زەمبیلفرۆش، ١٢۵ت

شێخی سەنعان، ١٢۵ت

کاوەی دووەم، ١٢۵ت

بڵاوگە: ڕێگا

ڕۆڵی کەسایەتی لەسەر هەموو شتێک

لە یاری شەترەنج خوێندنەوەیک هەیە بەناو دەروونناسی شەترەنج. لەو خوێندنەوە باسی ئەوە دەکرێت کە تۆ ئەتوانی بە پێ کەسایەتی یاریزان شێوەی یاری کردن و نەخشەڕێگای بەرامبەرەکەت بزانیت. بۆ نموونە هەندێک یاریزان کەسایەتیک ئاڵۆزیان هەیە و  ڕەنگە بە شێوەی کتێبی یان دیاریکراو یاریەکە دەست پێ نەکەن، ئێمە زۆر دەبینین کەسانێک وەکوو فیرووزجا کە پلەی هەشتمی جیهانیه زۆر جار هەیە کرانەوەێکی سەیری هەیە و کەس نازانێت لەسەر چ سیستەمێک دەڕوات. 

ئەگەر چاو لەکەسایەتی مرۆڤ بکەین هەندێ کەس چاو چنۆک یان ڕژدن، هەندێ کەس پارێزکار، هەندێک چاونەترس یان بەخیل یان….

زۆر جار بیر لەم شتە دەکەمەوە و کە چاو لە خۆم دەکەم کەسێکی پارێزکارم و زۆر پێم خۆش نیە لە ژیاندا ڕیسک بکەم، ئەم کەسایەتیە کاریگەری قووڵی لەسەر ژیانم داناوە و تەنانەت لەو یاریانە وا حەزم لێیە کاریگەری هەیە. 

بۆ نموونە لە شەترەنج ئەگەر بە ڕەش یاری بکەم شێوەی کرانەوەی کارۆکان هەڵدەبژێرم بۆ ئەوەی شێوەێکی قورس و قایمە لە هەموو شتێک بەرگری دەکات، واتە پێش هێرش بردن بیرم لای بەرگری کردنە. 

ئەم شێوە یاری کردنە نە باشە نە خراپە بەڵام پێوەندیکی چڕی بەکەسایەتی یاریزان هەیە، بۆ وێنە کەسانی وەکوو کارپۆف یان ویشلی ئاناند بە شێوازی بەرگری و پۆزیسیۆنی ناسراون تەنانەت کارپۆف مامۆستای شێوەی کارۆکانە. 

هەندێ یاریزانیش وەکوو کاسپارۆف یان میخایل تاڵ بە هێرش کردن و یاری داینامیک ناسراون و دیسان ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کەسایەتی دەروونی ئەو کەسانە. 

جگە لە شەترەنج من زۆر حەزم لە بۆکسە و لە منداڵیەوە ئەم ورزشە دەکەم، بۆکسیش ڕێک وەکوو شەترەنج ستایل یان شێوازی جیاوازی هەیە و بۆ نموونە من حەزم لە سۆڤیەت ستایلە، ئەتوانین بڵین تەرکیزی ئەم تاکتیکە لەسەر کۆنتڕۆڵ کردنی بەرامبەرەکەتە لە ڕێگای دوورەوە و تۆ سوود لە جووڵەی پێ وەردەگری و بە دەستی چەپ بەرامبەرەکەت کۆنتڕۆڵ دەکەیت.

شێوەی گارد گرتنیش ناوی Long guard و لە ئێستاش کەسانی وەکوو Usyk , Dimitry bivol بەم شێوازە بۆکس دەکەن و زۆریش سەرکەوتوون. 

ئەمەش دەری دەخات هەڵبژاردنی ئەم شێوە بۆکسە پێوەندی هەیە بە کەسایەتی من کە زۆرتر حەزم لە بەرگریە نەک هێرش بردن و پێم خۆشە هەموو شتێک کۆنتڕۆڵ بکەم و له ژیانمدا ڕیسک ناکەم. 

ئەمەوێ بڵێم مرۆڤ ناتوانێ لە کەسایەتی خۆی دوورتر بڕوات، باشتر ئەوەیە یەکم جار خۆت بناسیت و بزانیت چ جۆر کەسایەتیکت هەیە، پاش ئەوەی کە خۆتت ناسی دبێ بیر لەوە بکەیتەوە کە چ شێوازێکی ژیان ، بیزنێس یان وەرزش بۆ تۆ گونجاوە. 

پاش ئەوەش دەبێ زانستەکەت بکەیتە کردەوە لە ژیای خۆتا و هەوڵ بۆ سەرکەوتن بدەیت.

کافە وتووێژ کارێکی نوێ لەگەڵ هاوڕیانی کۆن

لەوانەیە هاوڕیەتی و بەردەوام بوون ببێتە هۆی درووست کردنی دامەزراوە یان پڕۆژەێکی هاوبەش، ئەم پڕوژە لە سەرەتا بە دانیشتنەکانی کۆڕی نەرمەواڵە لە سنە دەستی پێ کرد و ئەم بابەتەش دەگەڕێتەوە بۆ ١٢ ساڵ پێش ئێستا. ئێمە چەند کەسی چالاک بووین لە بواری IT و نەرمەواڵە و هەر کەسمان خەریکی کار و پیشەی تایبەت بە خۆی بوو.

پاش ماوەێک هەستمان بەوە کرد کە دەتوانین ئەزموون و بیرۆکەی خۆمان لە دانیشتنەکان بڵاو بکەینەوە و وتووێژێکی تایبەت لەسەر کاری بە کۆمەڵ، دۆخی کوردستان و بازاڕ دیتنەوە ساز بکەین. لە سەرەتا ئەم کۆڕانە حەفتەیک جارێک ڕێک دەخرا پاشان بە هۆی گیروگرەفتەکانی ژیان هەروەها کوچی هاوڕیان بۆ دەرەوەی کوردستان دانیشتنەکان مانگێ جارێک یان سێ مانگ جارێک دەکرا.

وتووێژ سەبارەت بە جیهانی نۆی و گۆڕانکاریەکان بەردەوام درێژەی هەبوو. لە لایکەوە هەست بە پێشکەوتن و چالاکی لەم بوارەدا و لە لایکی دیکەوە هەستی بەرپرسیار بوون بەرامبەر کۆمەڵگای کوردستان بوو بە هۆی درووست کردنی کافە وتووێژ و هەڵبەت ئەمەش ئاسان نەبوو.

لەسەرەتاوە بۆ دەسپێک وابزانم یەک ساڵ پاش ئەوەی قسەمان کرد بەڵێنمان دا کە پادکەستێک درووست بکەین بەڵام گیروگرفتی ژیان و نەبوونی کات و پەرتەوازە بوون ئەم پڕۆژەیە یەک ساڵ بە دوا خست.

ئامانجی ئێمە بۆ درووست کردنی پادکەستی کافە وتووێژ چەند خاڵێکی دیاری کراوە.

  • یارمەتی دان بە جیلی نۆی و خۆێندکارانی کوردستان
  • پاراستنی زمانی کوردی و ڕێز گرتن لە کەلتووری کوردی
  • گؤڕینەوەی زانست و بیروڕا لە نێوان هاوڕیان
  • درووست کردن و پەرە پێدان بە باوڕ بە خۆ بوون لە نێوان لاوانی کوردستان
  • تیشک خستنە سەر گیر و گرفتەکانی کۆمەڵگای کوردستان و دۆزینەوەی چارەسەر بۆ ئەم کێشانە

هیوادارم ئێوەش وەکوو بەردەنگی کافەوتوێژ لەم ڕێگا دوور و درێژه یارمەتیمان بدەن  

کتابهایی که در سال ۲۰۲۴ خواندم

  1. The art of invisibility written by Kevin D.Mitnick
  2. ابله نوشته ی داستایفسکی
  3. کردها چه می گویند، قادر عبدالله
  4. شهریاران گمنام نوشته ی احمد کسروی
  5. کردستان و کورد
  6. تاریخ ریشه نژادی کورد نوشته ی احسان نوری پاشا
  7. کمونال توتالیتاریسم
  8. قەڵای دمدم نووسینی عه رەبێ شەمۆ
  9. مرگ در ونیز نوشته ی توماس مان
  10. بۆ مێژوو نووسینی مەسعوود بارزانی
  11. موسم هجرت به شمال نوشته ی طیب صالح ترجمه رضا عامری
  12. شوانی کورد نووسینی : عەرەبێ شەمۆ
  13. تاراس بولبا نوشته ی نیکلای گوگول
  14. کۆمار نووسینی ئەفلاتوون
  15. دون ژوان نوشته ی پتر هانتکه ترجمه اژدر انگشتری
  16. کتێبی وڵاتی بێ پایتەخت، نووسینی محەمەد مەسعوود جەلیزادە.
  17. شەرەفنامە نوسینی : میر شەرەفخانی بەدلیسی
  18. انگور فرنگی نوشته ی چخوف
  19. مرۆڤ و دەوروبەر نووسینی مەسعوود محەمەد.
  20. بیچارگان نوشته ی داستایفسکی
  21. بیرەوەرییەکانی ئیحسان نوری پاشا
  22. Chess for Dummies Written by James Eade
  23. هربار که معنی زندگی را فهمیدم، عوضش کردند نوشته ی مارتین کلاین
  24. پیاوێکی شەپقەڕەشی پاڵتۆڕەشی پێڵاوشین نووسینی فەرھاد پیرباڵ
  25. شطرنج باز نوشته ی Stefan Zweig
  26. خان جنید در ایران: شیر صحرای قراقوم در ترکمن صحرا از تیر تا بهمن ۱۳۰۷ شمسی نوشته ی کاوه بیات
  27.